Een visie op hooggevoeligheid bij kinderen.

Hooggevoelige kinderen pakken prikkels makkelijker op dan anderen. Hooggevoeligheid is een unieke kwaliteit, voor elk kind kan het anders zijn. In dit artikel kijken we wat het kan betekenen op lichamelijk, psychologisch en spiritueel niveau.

Lichamelijk betekent het dat prikkels op zintuigelijk gebied versterkt waargenomen worden door de receptoren in ogen, oren, huid, smaakpapillen en neus, en dat dit voor problemen kan zorgen als het te veel is. Deze kinderen kunnen alles versterkt horen bijvoorbeeld, kunnen niet tegen scherp licht dat direct in de ogen schijnt of hebben een heel gevoelige huid en verdragen weinig aanraking of grove weefsels. In een groep reageren ze vaak onmiddelijk op de signalen die van anderen komen. Ze zijn heel gevoelig voor sfeer mede door hun zintuigelijke waarneming. Te veel prikkels zorgen voor een lichamelijke reactie. Stresshormonen komen vrij en het lichaam raakt gespannen.

In hun lichaam ontstaat een stress situatie. Zweethanden- en voeten, een hart dat te snel klopt, een vecht- en vluchthouding, oververmoeidheid, woede uitbarstingen, lichamelijke klachten, paniek en angst slaan makkelijker toe, zich niet kunnen concentreren, een hooggevoelig kind kan dit ervaren, maar het is moeilijk om dingen duidelijk te kunnen maken aan de volwassenen om ze heen omdat ze nog te klein zijn, de woorden er niet voor vinden of het niet stoer vinden.

Psychologisch betekent het dat hooggevoeligheid aangeboren kan zijn. Wetenschappers zijn het de laatste tijd met elkaar eens: ons gedrag wordt voor 50% bepaald door genetische aspecten en voor 50% door onze omgeving. In sommige families zijn meer gevoelige mensen geboren dan in andere families bijvoorbeeld. Kunstenaars zijn vaak heel gevoelig en benutten hun gevoeligheid als kracht. Als je in een familie bent geboren die echter heel resultaatgericht is en waar veel familieleden makkelijk studeren en jij bent hooggevoelig, dan voel je je al snel een buitenbeentje bijvoorbeeld.

Ook kun je een opvoeding krijgen die je gevoeligheid ontwikkelt. Kunstzinnig onderwijs bijvoorbeeld helpt daarbij. Gevoelige ouders geven je een opvoeding waarbij gevoel hoog scoort. Ben je hooggevoelig en zit je op een school waar resultaatgericht onderwijs wordt gegeven, dan kun je je als kind onbegrepen voelen en gebrek aan zelfvertrouwen ontwikkelen, omdat je nu eenmaal niet zo makkelijk rekent als anderen, niet zo makkelijk de gymoefeningen doet of onhandig bent omdat je linkshandig bent. Ook hebben hooggevoelige kidneren meer tijd nodig om informatie te verwerken, wat in de klas voor vertraging of onbegrip kan zorgen. Als de aandacht op ze wordt gevestigd kunnen ze zich heel ongemakkelijk voelen.

Een hooggevoelig kind wordt misschien ook iets makkelijker geplaagd, omdat het heel eigenzinnig kan zijn, zich anders kleedt of zich overal mee bemoeit.

Gevoeligheid kan zich ook ontwikkelen na allerlei gebeurtenissen. Als het kind in de baarmoeder al de stress van de moeder ervaarde en er steeds stresshormonen werden afgegeven, kan het kind hierop zijn ingesteld. Deze kinderen voelen zich na de geboorte dan onveilig en gespannen. Momenteel werken veel (a.s.) moeders. Ze hebben dagelijks volle agenda’s. Stress ligt altijd op de loer.

Ook kan de gevoeligheid zijn ontwikkeld na een gebeurtenis, een traumatische ervaring. Het kind moet alert zijn van zichzelf om te voorkomen dat iets dergelijks weer gebeurt, of om goed te kunnen zien aankomen of er een onveilige situatie ontstaat. Deze kinderen zijn vaak vooraf al een soort controle aan het uitoefenen. Ze voelen zich goed en veilig als anderen zich goed voelen, dus ze kunnen heel hulpvaardig zijn en de situatie zo proberen te beïnvloeden. Als er sprake is van een hechtingsstoornis (ziekenhuisopname, scheiding, de dood van een ouder) kan hooggevoeligheid ontstaan. Veel veertigers en dertigers zijn hooggevoelig zonder het zich te realiseren, omdat hun ouders een onveilige jeugd kenden door de tweede wereldoorlog of de nasleep ervan en de manier waarop ze met deze onveiligheid omgingen hebben doorgegeven aan hun kinderen. Het heeft gemaakt dat ze op een bepaalde manier met onveiligheid en wantrouwen omgaan, vaak door niet te praten over dit soort zaken en te doen of alles in orde is. Voelen is onveilig in hun geval. Hun kinderen krijgen nu zelf kinderen en geven hun eigen gevoeligheid door. Zij moeten zoeken naar hun eigen manier om zich veilig te kunnen voelen zodat ze hun eigen kinderen daarmee kunnen helpen.

Spiritueel betekent het dat steeds meer mensen gevoelig worden, zowel kinderen als volwassenen. We maken een belangrijke stap in onze ontwikkeling door. We gaan ook buitenzintuigelijk ervaren.

Gelukkig worden steeds meer mensen zich bewust van de energie in en om zich heen. In de zeventiger jaren werden zelfhulpboeken uitgegeven die zweverig werden gevonden. Tegenwoordig staan de schappen van de boekhandels er vol mee en worden op tv programma’s uitgezonden over reincarnatie en praten met overledenen. Het wordt meer en meer geaccepeteerd. Overal in het land kun je cursussen intuitieve ontwikkeling volgen, Reikicursussen doen, je bezig houden met Yoga, Tai Chi en meditatie. Allemaal gericht op het opnieuw leren ervaren van de energie in en om je heen. Dit heeft ook veel invloed op de kinderen om ons heen,

We worden ons steeds meer bewust van het feit dat we lichaam en geest zijn en een aura hebben, een elektromagnetisch veld om ons heen. Alle aura’s staan in interactie met elkaar en in zekere zin zijn we allemaal met elkaar verbonden. Als er een ramp in India gebeurt kunnen we dat op energetisch niveau waarnemen. Tenzij je je er nog niet van bewust bent, of er nog niet helemaal in gelooft. Op dat omslagpunt staan we momenteel. We evolueren en onze waarneming zal steeds verfijnder worden. Onze gevoeligheid zal er daarom voor zorgen dat we beter voor de wereld gaan zorgen, want een wereld zonder oorlog, armoede en honger zal voor gevoelige personen een veilige wereld zijn. Nu ervaren hooggevoelige personen de wereld als pijnlijk en onveilig, heel soms zelfs als een plaats waar ze liever niet willen zijn. Zelfs kinderen kunnen dit al ervaren en zich depressief voelen. Als we onze gevoeligheid serieus gaan nemen kunnen we veel betekenen voor de wereld. Maar de wereld is nu nog niet veilig en prikkels komen dagelijks als kanonskogels op ons af. We zijn dus verplicht aan onszelf en onze kinderen om manieren te zoeken om ons te beschermen tegen al die prikkels zodat onze kracht niet verdwijnt.

Wat kunnen we doen om onszelf en onze kinderen kracht terug te geven?

In de interactie tussen ons en anderen kunnen we leren onszelf te begrenzen zodat we minder last zullen ervaren van de wereld om ons heen. De kunst is dan om te leren een keuze te maken wanneer je je wel en wanneer je je niet begrenst. Want als we ons volledig afsluiten, en dat zijn veel hooggevoelige personen gaan doen, nemen we niet echt deel aan de wereld om ons heen en dat is zonde, want als gevoelig persoon hebben we wel veel te melden.

Als hooggevoelige kinderen en volwassenen serieus worden genomen in dit opzicht kan er al heel wat veranderen. Ze worden dan in hun kracht gezet en zullen al hun kwaliteiten kunnen gaan benutten! Volwassenen realiseren zich vaak onvoldoende wat het betekent voor een hooggevoelig kind om steeds overprikkeld te zijn. Maar eigenlijk betekent het dat deze kinderen zich bijna nooit echt ontspannen, voortdurend alert zijn en steeds maar op hun omgeving letten. Ze luisteren niet naar hun lichaam, dat aangeeft moe te zijn en gaan maar door. Overprikkeling ligt eigenlijk altijd op de loer. Ook bij niet hooggevoelige kinderen. Omdat kinderen zelf niet altijd de juiste oplossing voorhanden hebben is het verstandig als volwassenen dit van ze overnemen. Anders bedenken ze strategiëen die de vermoeidheid alleen maar doen toenemen en gaan ze hun denkkracht gebruiken om hun ongemak en angsten te bezweren in plaats van hem creatief te benutten.De volwassenen kunnen helpen door de hooggevoeligheid echt serieus te nemen. Als ouder kun je bijvoorbeeld tijdelijk ervoor kiezen niet te worden geraakt door de emoties van je kind, en een wat professionele houding aan te nemen. Je kunt bij een woede uitbarsting denken dat het met jou te maken heeft, je kunt er ook voor kiezen te denken dat het kind ergens mee zit, het uit laten razen en later met je kind naar alternatieven zoeken. Wat kun je de volgende keer doen om je beter te voelen, of het niet zo ver te laten komen?

Als je als volwassene de juiste ingang vindt bij deze kinderen kun je het kind helpen zelfvertrouwen te ontwikkelen. Acceptatie van de emoties van je kind is van belang. Hooggevoeligheid kan dan een kwaliteit worden. Deze kinderen zijn emotioneel vaak heel intelligent. Daar ligt hun kracht. Ze zijn goed in sfeer maken, anderen helpen, harmonie creeeren. Daar ligt ook hun valkuil. Ze reageren vaak pro-actief, en geven dan anderen te weinig ruimte bijvoorbeeld om hun eigen oplossing te vinden. In de klas kan dit voor conflicten zorgen.

Hooggevoelige kinderen kunnen nogal eens het gevoel hebben dat ze anders zijn dan andere kinderen. Eenzaamheid is een nare ervaring. We zoeken allemaal geborgenheid en veiligheid in de groep (gezin, familie, klas, werkvloer), zolang we ons nog niet veilig genoeg bij onszelf kunnen voelen omdat we klein zijn. En als we een idee krijgen dat we anders zijn dan de anderen kunnen we ons dus niet echt veilig voelen....!

Deze kinderen hebben niet echt een probleem, ze zijn alleen gevoeliger. Het is dus geen ziekte, ook geen stoornis. We hoeven niet altijd direct te proberen iets in vakjes te vangen of etiketten te zoeken voor het gedrag van kinderen. Kinderen reageren op de omgeving en als de omgeving zich kan aanpassen kan dit al veel druk van de ketel halen. Als we ons meer afstemmen op deze kinderen kunnen we heel snel resultaten behalen.

Als ze zich niet kunnen concentreren kan het zijn dat ze te veel worden afgeleid door alle prikkels. Hooggevoelige kinderen hebben vaak ook een sterke verbeeldingskracht. Soms blijkt dat ze moeite hebben met abstracte leerstof, maar zodra hun verbeelding wordt aangesproken en er met beelden wordt gewerkt, wordt het wat concreter voor ze en lukt het wel om te rekenen bijvoorbeeld. Deze kinderen zijn er vaak bij gebaat om veel uitleg te krijgen over zaken. Hun logische kant moet wat sterker worden ontwikkeld en uitleggen hoe een probleem kan worden opgelost kan ze helpen. Stapsgewijs werken ondersteunt ze goed. Voor deze kinderen is het belangrijk dat ze worden gecomplimenteerd, straffen helpt meestal niet. Ze zijn rechtvaardig ingesteld en als ze voelen dat iets onterecht is, kunnen ze dwars worden. Vaak voelen ze zich genoodzaakt met alles dat wordt waargenomen ook iets te doen en dat is een bijna onmogelijke taak, want dat houdt ze af van wat werkelijk belangrijk is. Bovendien worden ze doodmoe van het steeds reageren op alles. Ook denken ze vaak heel veel en snel. Dat kan ook vermoeiend zijn. Hooggevoelige kinderen kunnen dus leren zich te concentreren zonder steeds te worden afgeleid. Kinderen zijn nog heel creatief in het verzinnen van oplossingen. Die creativiteit kan worden benut om ze te helpen zich te leren beschermen tegen alle prikkels.

Als deze kinderen thuis tot rust kunnen komen, er een zekere structuur en regelmaat wordt aangeboden, er goed naar ze gekeken en geluisterd wordt, kunnen ze rustig worden en minder stress ervaren. Afstemming op hun gevoeligheid is belangrijk, en duidelijk en zonder dubbele boodschappen communiceren ook. Kinderen voelen heel veel en weten dat je je niet lekker voelt. Als jij volhoudt dat er niets aan de hand is, zullen ze aan zichzelf gaan twijfelen. Ook is het belangrijk dat ze snappen dat het niets met hun te maken heeft, maar dat je het druk had op je werk, een beetje ruzie had of je hebt moeten haasten. Als jij je rustig kunt voelen zullen je kinderen zich ook rustig kunnen voelen. Ben je gehaast of gestresst, dan zal je kind dat gevoel makkelijk overnemen. Het kan ook nodig zijn het kind te helpen te leren emoties te herkennen. Als je iets kent, kun je er beter mee omgaan.

Televisie kan ook te veel prikkels opleveren. Een scheiding helpen aanbrengen tussen werkelijkheid en nep kan veel opleveren. Zelfs tekenfilms kunnen al verwarring geven, terwijl wij als volwassene misschien denken: dat is getekend dus dat is niet echt, kan een kind denken dat er echt zulke monsters bestaan.

Samen zoeken naar alternatief gedrag dat voordelen oplevert in plaats van nadelen kan het kind helpen zich beter af te stemmen op de omgeving. Wees ook niet bang om de hooggevoeligheid van je kind onder de aandacht van de leerkracht te brengen, er is over het algemeen veel begrip voor.

In de klas kan het helpen als het kind vooral op de kwaliteiten wordt aangesproken en er wordt gekeken of het kind visueel, auditief of kinestetisch is ingesteld (zien, horen, voelen). Hooggevoelige kinderen reageren heel sterk op de ervaringen om zich heen. Ze versmelten makkelijk met anderen. Als er drukke kinderen in de klas zijn kunnen ook zij druk worden. Als een kind boos is kunnen zij ook boos worden. Als een kind ziek is kan het zijn dat ook zij zich ziek voelen. Deze kinderen betrekken veel op zichzelf. De leerkracht kan hierop inspelen en bijvoorbeeld een fysieke afstand creeëren tussen deze kinderen. Kinderen zitten wel eens tegenover elkaar in de klas. Dat ziet er gezellig uit. Het geeft een groepsgevoel. Voor hooggevoelige kinderen is dit niet makkelijk, de interactie tussen hun en het kind tegenover zich is er voortdurend en kan hen erg afleiden. Ze kunnen allerlei dingen voelen die niet van hun zijn en in de war raken.

Deze kinderen vinden het vaak onprettig als er achter hen allerlei dingen gebeuren zonder er zicht op te hebben; dus een plekje in de klas waart ze alles goed kunnen overzien en zich veilig kunnen voelen en toch deel uitmaken van de groep kan ze erg helpen.

Als blijkt dat een kind zich niet kan concentreren door de sfeer kan er gezocht worden naar een veilige en prettige plek waar het kind even los kan komen van alle prikkels om daar zijn werk te doen. Uitleggen aan de klas waarom het kind eventjes apart zit is dan noodzakelijk om te voorkomen dat het kind zich uit de groep geplaatst voelt. Als het kind wordt gepest is het aan de leerkracht daar iets mee te doen, hooggevoelige kinderen zijn erg gevoelig voor schelden en ervaren heel sterk pijn door harde woorden. Ze kunnen hierdoor zo uit hun kracht worden gehaald dat ze zelfs ziek kunnen worden of slecht gaan slapen. Ook kan het kind heel heftig reageren op straf. Kritiek komt dubbel en dwars binnen. Bekrachtigen helpt veel meer.

Als blijkt dat het kind zich heel erg bemoeit met andere kinderen, kan dat zijn ontstaan omdat het kind controle moet uitoefenen over anderen of de situatie om zich goed te kunnen voelen. Het vindt dan bijvoorbeeld dat alles altijd volgens zijn regels moet gaan. De leerkracht kan dan samen met de leerling onderzoeken of er andere manieren te vinden zijn om zich goed te kunnen voelen. Het is onverstandig om het gedrag af te wijzen, of te straffen, er is een reden voor dit gedrag. Als het kind moet stoppen met deze controle, kan het nog onrustiger worden en zich helemaal niet meer concentreren. Zoek dus naar een strategie die beter past voordat je de oude strategie overboord laat gooien. Biedt een alternatief aan.

Leerkrachten kunnen oefeningen doen met de kinderen in de klas om zich te leren begrenzen. Hooggevoelige kinderen, maar ook andere kinderen, versmelten makkelijk met anderen. Ze scheiden zich nog niet zo af van anderen.

Grondingsoefeningen helpen hierbij. Boomoefeningen (goed geworteld zijn), stromen als water (meegaan in de sfeer omdat het prettig voelt), zo stevig staan als een rots (je concentreren en bij jezelf blijven) kunnen met de hele klas worden gedaan om een ontspannen sfeer te maken.Maar ook hele creatieve oefeningen kun je met de klas doen, want kinderen hebben een sterke verbeelding:

Jezelf in een glazen huisje zien en voelen zitten; je kunt wel heel goed opletten wat de meester of juf zegt, maar alle andere geluidjes en gevoelservaringen worden tijdelijk buitengesloten.

Je voorstellen dat je in een onzichtbaar ei van prettige energie zit, jouw eigen sfeer, en je ei een beetje dichter naar je toe halen en zo je eigen plekje innemen. Soms kun je indrukken van de andere kinderen uit je ei laten stromen: als je moe wordt bijvoorbeeld of buikpijn krijgt. Dan is je ei volgelopen met al die indrukken en laat je lichaam je weten dat je weer even rustig moet worden en dat je weer eventjes moet voelen wie jij ook al weer bent, hoe jij ook al weer voelt.

Ook kunnen de kinderen zich voorstellen dat ze rozen om hun energie-ei plaatsen. Zo komt er minder binnen en zenden ze minder uit. Als alle kinderen meedoen, hoeft het hooggevoelige kind zich niet apart te voelen. En het levert ook veel op voor de andere kinderen!

Een stappenplan helpt deze kinderen ook heel erg goed: Wat wil je gaan doen? Wanneer wil je het af hebben? Hoe zul je je dan voelen? Blij? Rustig? Opgelucht? Wat is je eerste stap? Wat heb je nodig om het te kunnen doen? Wil je even alleen zitten? Kan ik ergens mee helpen?

Deze kinderen kunnen er vaak slecht tegen onder tijdsdruk te werken en hebben dus voldoende tijd nodig en een stappenplannetje, zodat ze een rode draad kunnen volgen. Ze zijn er bij gebaat dat tussendoor even wordt gecheckt of ze bezig zijn om het te doen. Dat kan ze helpen weer bij hun rode draad te komen. Bovendien kun je dan anticiperen op wat zich voordoet, en het kind het gevoel geven dat het niets alleen hoeft te doen.

Ze zijn gevoeliger voor faalangst, voor paniekgevoelens, slaapstoornissen, en kunnen een gebrek aan zelfvertrouwen ontwikkelen. De kans erop wordt m.i. aanzienlijk minder als we hun hooggevoeligheid serieus nemen!

Als je als leerkracht denkt dat een kind hooggevoelig is bespreek dit dan met de ouders en andere collega’s. Het is belangrijk dat de volwassenen om het kind heen een standpunt innemen over de hooggevoeligheid van het kind.

Kortom, hooggevoelige kinderen zijn net als andere kinderen bijzonder en speciaal. Ze hebben kwaliteiten die anderen misschien niet hebben en anderen hebben kwaliteiten die zij misschien niet hebben! Ze kunnen van elkaar leren en elkaar daarom respecteren en ondersteunen.

Meer informatie:

De Praktijk, Centrum voor hypnotherapie en hooggevoeligheid, Alkmaar

www.hooggevoeligheid.org