Hyperventilatie

Wat is hyperventilatie precies?
Wanneer je gespannen of bang bent, kunnen verschillende lichamelijke klachten ontstaan. Een van die klachten is hyperventileren. Hyperventileren wil zeggen dat je te snel of te diep ademt.

Normale ademhaling
Bij de ademhaling adem je zuurstof in en koolzuur uit. De ademhaling past zich aan bij wat je doet. Bij inspanning, zoals traplopen of hardlopen, heb je meer zuurstof nodig. Je gaat dan vanzelf sneller ademen en jehart gaat sneller kloppen.

Hoe ontstaat hyperventilatie?
Wanneer je bang of gespannen bent, kan je lichaam in een stresstoestand raken. Het lichaam gaat dan stresshormonen aanmaken, zoals bijvoorbeeld adrenaline. Het is alsof het lichaam zich voorbereidt op een inspanning. Je gaat vanzelf sneller ademhalen en je hart gaat sneller kloppen. Zo kunnen angst en gespannenheid ervoor zorgen dat je gaat hyperventileren.

Het ademcentrum in de hersenen activeert de ademhaling, de spieren in de borst en buik. Hoe vaak je ademt wordt bepaald door de zuurgraad van het bloed. De zuurgraad wordt beinvloedt door de hoeveelheid kooldioxide (CO2) in het bloed. Kooldioxide onstaat na de verbrandingsprocessen in onze organen en spieren. Er is evenwicht nodig tussen zuurstof en kooldioxide. Een gedeelte van de kooldioxide wordt in het bloed opgenomen en er worden buffers aangemaakt, de rest wordt uitgeademd.

Als je slaapt verbrandt je weinig. Je haalt rustig adem.
Als je actief wordt, zoals bij sporten of in stress-situaties, wordt er meer verbrand en komt er dus meer kooldioxide in het bloed. De zuurgraad stijgt hierdoor, er wordt adrenaline aangemaakt, het ademcentrum in de hersenen wordt actiever en we gaan hierdoor sneller ademhalen. Omdat we extra verbranden vraagt het lichaam om meer zuurstof.

Als iemand echter meer en sneller ademt dan nodig is, ontstaat een situatie waarin kooldioxide en zuurstof niet meer met elkaar in evenwicht zijn. Er ontstaat hyperventilatie. Iedereen hyperventileert wel eens; het is een normale reactie op gevaar of opwinding: het lichaam wordt voorbereid op eventueel noodzakelijke acties zoals vluchten of vechten (meer zuurstof nodig). Omdat er meer zuurstof nodig is ontstaat een tekort aan kooldioxide in het bloed. Dit wordt dan gecorrigeerd door CO2 buffers in de lichaamssappen. Meer dan wat duizeligheid en tintelingen merk je niet. Zodra de oorzaak van de hyperventilatie voorbij is, worden de buffers weer aangevuld. Anders wordt het als je in een voortdurende stresssituatie verkeert en je je gespannen voelt. Je klachten keren steeds terug, of zijn voortdurend aanwezig.

Verschijnselen:
Bij angst en stress kunnen diverse lichamelijke klachten ontstaan. Voorbeelden hiervan zijn:
te snel of te diep ademhalen (hyperventileren);
· pijn op de borst;
· tintelingen in de handen of in het gezicht;
· een stijf gevoel of kramp in de vingers;
· een benauwd gevoel alsof je niet genoeg lucht krijgt;
· hartkloppingen;
· een droge mond;
· misselijkheid, vol gevoel in de maag en buik;
· hoofdpijn;
· wazig zien;
· depersonalisatie: sommige beschrijven het als niet goed in hun lichaam zijn;
· duizelingen of een gevoel alsof je flauwvalt;

De klachten kunnen je bang maken. En door de angst kunnen je klachten weer toenemen. Zo ontstaat er een vicieuze cirkel.

De meeste mensen die last hebben van hyperventilatie luisteren te goed naar hun lichaam. Ze zijn zich te bewust van wat zich allemaal afspeelt in hun lijf. Elke verandering wordt opgemerkt. In De Praktijk wordt door middel van oefeningen het vertrouwen in je lichaam weer hersteld.

Als blijkt dat klachten aanhouden, ook na de oefeningen die je leert in De Praktijk, kan het zinvol zijn naar de huisarts te gaan om lichamelijke klachten te laten uitsluiten. Schildklierproblemen, hartklachten, suikerziekte, maagklachten, gezichtsklachten; ze moeten echt worden uitgesloten. Een bloedonderzoek kan dan duidelijkheid verschaffen.

Medicijnen
Er bestaan geen medicijnen tegen hyperventilatie, wÈl tegen angst en depressie. Het nadeel van deze middelen is echter dat ze het probleem niet oplossen en op den duur verslavend werken.

Het kan echter helpen, als je erg veel last hebt en het hyperventileren je belemmert in je dagelijkse leven, om tijdelijk een medicijn tegen angst te gebruiken. Zo wordt het topje van de stress eraf gehaald.
Het motto van De Praktijk is echter dat medicijnen altijd ondersteund moeten worden door het verkrijgen van inzichten over hoe je klachten ontstaan. Zo krijg je immers handvaten in handen om in de toekomst herhaling uit te sluiten. Of eerder te reageren!

Adviezen
Als je hebt geconstateerd dat je hyperventileert of als je je angstig voelt, probeer dan rustig te ademen. Een rustige ademhaling helpt de klachten te verminderen. Je kunt je zelf ook afleiden om de klachten te verminderen. Sommige mensen gaan hardop lezen, of dwingen zichzelf woord voor woord iets te lezen. Zit je in het theater of de bioscoop, dwing jezelf dan te concentreren op wat je ziet. Eenpuntige concentratie kan helpen je aandacht van je lichaamsbeleving af te leiden. Anderen vinden afleiding in lichaamsoefeningen als kniebuigingen of touwtjespringen. Lichamelijke inspanning als hardlopen of huilen

Oefeningen
Je kunt oefeningen doen waardoor je rustiger leert ademen.
Het tellen tijdens het ademen is een goede manier om van je klacht af te komen.

Ga rechtop zitten, probeer de borstkas stil te houden, en probeer alleen met je buik te ademen. Houd je handen op je buik, net onder de ribben. Bij iedere ademhaling voelt je je buik op en neer gaan. Zorg vooral dat je rustig ademt. Neem steeds drie seconden om in te ademen en zes seconden om uit te ademen. Tel in gedachten mee:

in - 2 - 3 - uit - 2 - 3 - 4 - 5 - 6
in - 2 - 3 - uit - 2 - 3 - 4 - 5 - 6
enzovoort.

Later kun je tussen elke in-en uitademing steeds een tel rust nemen.
Het langzaam uitademen is vaak het moeilijkst. Laat daarom bij elke tel een beetje lucht ontsnappen. Ook een sissende klank maken bij het uitademen kan helpen. Hiermee zet je wat meer kracht met de uitademing. Inademen via de neus is beter, de zuurstif wordt zo gefilterd. Uitademen via de halfopen mond geeft altijd meer kracht. En om de uitademing gaat het!
Doe de oefening zeven keer achter elkaar en minstens drie keer per dag. Hoe vaker je oefent, hoe beter.
Vervolgens kunt je je ademhaling in verschillende houdingen gaan oefenen: liggend, zittend of staand. Als dat lukt, kun je ook oefenen terwijl je ergens mee bezig bent, bijvoorbeeld als je zit te lezen of als je staat af te wassen.

Aanpakken van de oorzaak
Probeer voor jezelf na te gaan waarom bepaalde situaties spanningen oproepen. Het kan zijn dat je je niet van angst of spanningen bewust bent. Het je bewust worden hiervan geeft de middelen om te veranderen. In De Praktijk wordt bij hyperventilatieklachten onderzocht of er sprake is van een bron van je klacht in het verleden. Het kan namelijk heel erg helpen als je je hiervan bewust bent, zodat je het los kunt laten. Het hoort dan echt bij het verleden en je kunt het daar dan laten.
Stressklachten kunnen worden aangepakt door middel van RET. Zie de informatie hierover verder op deze website.